مستر کلاس | نت‌خوانی و تقویت این مهارت کاربردی

در این مقاله از مجموعه مقالات "مستر کلاس" می‌خواهیم کمی درباره مهارت نت‌خوانی و خواندن(اجرا) نت‌های موسیقی، صحبت کنیم. در این بحث، به موارد زیر اشاره خواهیم کرد: نت‌خوانی چیست؟ هدف از یادگیری نت‌خوانی چیست؟ خواندن(اجرا) نت چیست؟ تقویت مهارت نت‌خوانی در ۳ مرحله چه باور کنید و چه باور نکنید، بعضی از بهترین اجراهای موسیقی در تاریخ، در شرایطی ضبط شده‌اند که نوازنده، برای اولین بار به نت آن قطعه نگاه و هم‌زمان آن را اجرا می‌کرده. در اواسط قرن بیستم، مجموعه استودیوهای حرفه‌ای مانند The Wrecking Crew و The Funk Brothers در حالی آهنگ‌های پرطرفداری تولید می‌کردند که به سختی با آهنگ‌هایی که اجرا می‌کردند، آشنایی داشتند. در استودیوهای فیلم‌سازی هالیوود، گاهی اوقات ارکسترهای حرفه‌ای، یک قطعه موسیقی را تنها با یک بار اجرا، به درستی و بدون خطا، ضبط می‌کنند. حتما با خودتان فکر می‌کنید که این چطور ممکن است؟ باید به شما بگوئیم که موزیسین‌های هالیوود، استاد نت‌خوانی هستند.

نت‌خوانی چیست؟

نت‌خوانی یعنی توانایی اجرای نت‌های نوشته شده روی کاغذ قطعه‌ای که تا به حال آن را اجرا نکرده‌اید. از بسیاری جهات، این مهارت، هیچ تفاوتی با هنر بازیگر در اجرای یک بخش از نمایش تنها با نگاه کردن و خواندن دیالوگ‌ها، ندارد. ما می‌دانیم که یک بازیگر حرفه‌ای می‌تواند کلمات را از روی کاغذ نمایش‌نامه بخواند و به آن کلمات، عمق و معنا دهد. او می‌تواند با مهارتی که در حرفه‌اش کسب کرده، کلمات را به دنیای واقعی آورد و آن‌ها را باور پذیر سازد. بنابراین، یک سیاست‌مدار هم می‌تواند کلماتی که توسط سخنرانان حرفه‌ای نوشته شده را طوری بخواند که گویی نمایان‌گر عمیق‌ترین اعتقادات وی است. یک موزیسین نیز باید چنین توانایی را در رابطه با ساز خود داشته باشد. البته ممکن است وقتی یک نوازنده هنگام نواختن، به صفحه کاغذ و نت موسیقی نگاه می‌کند، بهترین اجرای ممکن را نداشته باشد اما اجرای او، دست‌کم باید قانع کننده باشد. اگر اجرای او به نحوی باشد که آهنگ‌ساز، سایر نوازندگان و سایر مردم متوجه نشوند که وی در حال اجرای چه قطعه‌ای است، اجرای او بیشتر شبیه تمرین است تا آن که شبیه به یک اجرای معمولی باشد. به هر حال، هر موزیسین هنگام یادگیری یک قطعه جدید، از نت‌خوانی استفاده می‌کنند؛ هر چند مهارت نت‌خوانی آن‌ها، در جمع و موقع اجرا برای شنوندگان، کاربردی نداشته باشد و سودمند نباشد.

هدف از یادگیری نت‌خوانی چیست؟

یکی از مهم‌ترین موارد کاربرد نت‌خوانی هنگامی است که یک آهنگ‌ساز، قطعه‌ای را نوشته و حالا می‌خواهد ببیند وقتی آن قطعه توسط ارکستر یا گروه نواخته شود، چگونه شنیده می‌شود. بسیاری از آهنگ‌سازان امروزی، آهنگ‌های خود را به کمک تکنولوژی MIDI و ورکستیشن‌ها و نرم‌افزارهای مختلف، تولید می‌کنند. بعضی از اصوات تولید شده توسط پلاگین‌ها و نرم‌افزارها، کاملا واقعی و طبیعی به نظر می‌رسند اما در آخر، هیچ صدایی مانند صدای تولید شده توسط ساز آکوستیک، غنی و گرم نیست. بنابراین، آهنگ‌سازان بعد از آن که ساخت قطعه‌ای را به پایان رساندند، به توانایی و مهارت نت‌خوانی نوازندگان تکیه می‌کنند و اجرای آن را به نوازندگان می‌سپارند تا ببینند آهنگی که تولید کرده‌اند، وقتی با ارکستر یا گروه و با سازهای آکوستیک نواخته شود، چگونه به گوش می‌رسد و چه حسی را منتقل می‌کند. مهارت در نت‌خوانی همچنین می‌تواند به صرفه‌جویی مالی پروژه نیز کمک کند. بیشتر استودیوها، به صورت ساعتی هزینه‌ای را جهت استفاده از تجهیزات استودیو، می‌گیرند. این بدان معناست که اکثر آهنگ‌سازان و تهیه‌کنندگان نمی‌توانند بارها و بارها و برای ساعات طولانی، استودیو را اجاره کنند؛ چرا که این امر باعث افزایش سرسام‌آور هزینه‌ها می‌شود. در نتیجه، برای آن که مراحل تولید یک قطعه موسیقی کم هزینه باشد، موزیسین‌ها باید از مهارت نت‌خوانی بالایی برخوردار باشند تا از تکرار و ضبط‌های تکراری، جلوگیری کنند.

خواندن(اجرا) نت چیست؟

اجرای نت مهارتی است که در بسیاری از مدارس موسیقی مانند Juiliard ، Colburn ، The Peabody Institute و همچنین دانشکده موسیقی Berklee تدریس می‌شود. هنرجویان این مدارس موسیقی می‌توانند قبل از آن که قطعه‌ای را با سازشان اجرا کنند، آن را با صدای خودشان اجرا کنند. برای انجام این کار، نیازی نیست که دقیقا طبق گام موسیقی نوشته شده، آن را با صدای خودتان بخوانید. هر چند موزیسین‌های حرفه‌ای باید در تمرینات‌شان، تمرین‌هایی برای تقویت گوش موسیقی‌شان داشته باشند. با انجام این تمرینات، آن‌ها می‌توانند نت‌های نوشته شده روی کاغذ را دقیقا در گام اصلی‌شان بخوانند. البته اجرای نت، تنها مربوط به یافتن گام نیست و با اجرای نت‌ها با صدای خودتان، موارد زیر را نیز درک خواهید کرد: تمپو ارزش هر نت(سیاه، چنگ و…) متر الگوها و پیچیدگی‌های ریتمیک داینامیک(حجم صدا) تغییرات ناگهانی در هر یک از موارد فوق با اجرای نت‌های یک قطعه موسیقی تنها با صدای خودتان، می‌توانید تمام المان‌های گفته شده را بدون نگرانی بابت مواردی مثل نحوه اجرا با دست چپ و راست یا نحوه انگشت‌گذاری، درک کنید. این کار می‌تواند(و باید) بخشی از مراحل آماده‌سازی شما برای اجرای‌تان باشد. با اجرای نت‌ها بدون ساز، خود را مجبور می‌کنید که این مهارت را یاد بگیرید و تا جایی پیشرفت کنید که بدون داشتن ساز هم بتوانید درک کنید که نت‌های نوشته شده روی کاغذ، چه صدایی و با چه کیفیتی تولید می‌کنند.

تقویت مهارت نت‌خوانی در ۳ مرحله

برای هر موزیسینی که می‌خواهد مهارت نت‌خوانی‌اش را تقویت کند، ۳ نکته و ترفند اساسی وجود دارد که در زیر، به آن‌ها می‌پردازیم. وقت بگذارید و از جزئیات، غافل نشوید. مثل هر چیز دیگری در موسیقی، برای تقویت این مهارت و قوی شدن در این زمینه هم باید تمرین کنید. اول از همه یاد بگیرید که خوب بخوانید. برای این کار، باید با تئوری موسیقی و مباحث مربوط به آن مثل نام نت‌ها، فواصل، تقویت‌کننده‌ها(نیم‌پرده‌ها) و… آشنایی داشته باشید. سریع به سراغ نواختن یک قطعه نروید. پیش از آن که با سازتان به اجرای یک قطعه بپردازید، حتما یک بار آن را بخوانید. وقتی نت‌خوانی می‌کنید، متوجه می‌شوید که مواردی هستند که قبل از نواختن با سازتان باید آن‌ها را بررسی کنید. به دنبال تغییرات در تمپو، گام‌ها، متر و… باشید و سپس آن‌ها را علامت‌گذاری کنید. اگر بعضی میزان‌ها به یکدیگر متصل شده‌اند، ضرب‌های ضعیف‌تر را علامت‌گذاری کنید. با این کار، هنگام نواختن، ریتم و وزن را از دست نخواهید داد و قطعه را به درستی اجرا خواهید کرد. اگر در مورد یک یا چند نت و نحوه اجرای آن‌ها تردید دارید، آن‌ها را برای خود بنویسید تا فراموش‌شان نکنید. با نت‌خوانی در کنار دیگران خودتان را به چالش بکشید. بهترین راه برای تمرین نت‌خوانی، نوازندگی در کنار دوستان یا همکاران و یا اجرا در ارکسترهاست. در این محیط‌ها، فرصت‌های کافی برای خواندن نت‌های قطعات جدید وجود دارد. البته شما می‌توانید به تنهایی به تمرین نت‌خوانی بپردازید اما اگر این کار را در کنار دوستان یا در یک ارکستر انجام دهید، پاسخگوتر خواهید بود. به عنوان مثال در ارکستر، با هر بار اشتباه کردن شما، ارکستر متوقف نمی‌شود و به کار خود ادامه می‌دهد.