امضای صدا (Sound Signature) چیست؟

احتمالاً بارها در توصیف هدفون‌ها، با عباراتی مثل صدای گرم، صدای سرد برخورد داشته‌اید. عملکرد مخصوص هر هدفون باعث می‌شود تا برخی از فرکانس‌ها، ضعیف‌تر یا قوی‌تر از بقیه تولید شوند. این توصیف‌ها اصطلاحاً Sound Signature (امضای صدا) یا Sound Coloration (رنگ آمیزی صدا) گفته می‌شود. گاهی به آن «جنس صدا» هم گفته می‌شود. در این مقاله می‌خواهیم مفهوم هر یک از این کلمات را بیان کنیم. همچنین گذری خواهیم داشت به چند برند مشهور هدفون و امضای صو‌تی آن‌ها.

امضای صدا چیست؟

اگر تجربهٔ استفاده از هدفون‌های مختلفی داشته باشید قطعاً به تفاوت جنس صدای آن‌ها پی برده‌اید. بعضی از آن‌ها به شدت باسی هستند، بعضی دیگر قسمت‌های زیر و بعضی دیگر قسمت‌های بم را پررنگ‌تر پخش می‌کنند. همهٔ این تفاوت‌ها به خاطر رنگ‌‌آمیزی خروجی صداست. برخی از sound signature ها باعث می‌شوند تا برخی از ژانرهای موسیقی جذاب‌تر شنیده شوند. امضای صوتی هر هدفون، در نتیجهٔ تنظیم دقیق درایورها برای تقویت یا کاهش قدرت بعضی از فرکانس‌های خاص حاصل می‌شود. همچنین جنس هدفون و مواد به کار رفته در آن (فلز، چوب، پلاستیک)، روی رنگ‌آمیزی کلی صدا اثر می‌گذارد. امضاء صدا همچنین می‌تواند یک سلیقهٔ شخصی باشد. یکی باس قوی دوست دارد، یکی میدرنج و یکی های‌رنج. گاهی حساسیت گوش به برخی از فرکانس‌ها باعث می‌شود تا هدفونی را بر هدفون دیگر ارجحیت دهیم که این موضوع در ارتباط مستقیم با امضای صدا است.

انواع مختلف امضای صدا

هدفون‌ها را می‌توان به روش‌های مختلفی تیونینگ کرد. برخی از تیونینگ‌ها مورد علاقهٔ متخصصان صدا در استودیوهای موسیقی است و برخی دیگر محبوبیت بیشتری بین عموم مردم دارد. برای درک بهتر امضاهای صوتی چند مورد از آن‌ها را که از بقیه مشهورتر هستند بررسی می‌کنیم. پیشنهاد می‌کنیم برای شنیدن سمپل‌ها از یک هدفون خوب استفاده کنید.

Flat – Neutral – Balanced – Natural

پرکاربردترین امضای صوتی است که همهٔ فرکانس‌ها را دقیقاً به همان صورتی که هستند پخش می‌کند. نتیجه یک صدای تخت، بدون رنگ‌آمیزی صدا است. همه چیز به همان صورتی است که موزیک پرودیوسر انتظار داشته بشنوید. متخصصان صدا برای دستیابی به یک خروجی بی‌نقص از هدفون‌هایی با امضای صدای فلت استفاده می‌کنند. یک موزیک پرودیوسر باید خروجی نهایی را خالی از هر گونه رنگ‌آمیزی بشنود تا موقع پخش در سایر هدفون‌ها تجربهٔ متفاوتی به شنونده منتقل نکند. دیوانه‌های موسیقی و افرادی که به صورت حرفه‌ای آهنگ گوش می‌کنند از هدفون‌هایی با امضای صوتی فلت استقبال می‌کنند. آن‌ها می‌خواهند موسیقی را اورجینال و بدون دستکاری تجربه کنند و برای این کار هیچ هدفونی بهتر از هدفون Flat نیست. البته بین Neutral و Balanced تفاوت ظریفی وجود دارد ولی این تفاوت آنقدر ظریف است که به راحتی می‌توان از خیر آن گذشت. صدای متوازن (Balanced) همانند صدای خنثی (Neutral) است؛ با این تفاوت که کمی باس و تریبل آن زیاد است. رزونانسِ طبیعی سازها و وکال متمایزتر شنیده می‌شود و این موضوع لذت گوش دادن به موسیقی را بیشتر می‌کند. از سوی دیگر، صدای خنثی کمی خشک و بی‌هیجان است. Extra Bass – Bassy نام آن کامل گویاست. هدفون‌های bassy باس را تقویت می‌کنند. این هدفون‌ها موردعلاقهٔ باس‌دوستان است.   با اینکه این امضای صدا عملکرد خوبی در ژانر الکترونیک و هیپ‌هاپ دارد ولی اثر بدی روی سایر جنبه‌های میکس داشته و بسیاری از جزئیات طیف فرکانسی را پنهان می‌کند. V-Shaped با افزایش باس و تریبل و کاهش میدرنج، امضای صوتی V-Shaped به وجود می‌آید. پاسخ فرکانسی ۲۰ هرتز تا ۲۰ کیلوهرتز در راستای یک خط مستقیم، به عنوان محدودهٔ صدای طبیعی شناخته می‌شود. V-Shaped این خط مستقیم را به یک V‌ تبدیل می‌کند.   هدفون‌های V-Shaped تقریباً تمام صداها را بلندتر و واضح‌تر از حد معمول پخش می‌کنند. انرژی بیشتری در V-Shaped وجود دارد. به همین دلیل این امضای صوتی طرفداران زیادی دارد و باید بگوییم امن‌ترین روش برای تیونینگ هدفون همین روش است. البته این امضای صوتی، بی‌عیب هم نیست. اگر تیونینگ به درستی انجام نشود، روی جزئیات صدا اثر منفی خواهد داشت و نتیجهٔ آن یک صدای خفه و کنترل نشده است. برخی از هدفون‌ها، امضای صوتی U-Shaped دارند. در این امضاء، به اندازهٔ V-Shaped بخش میدرنج تضعیف نمی‌شود. Bright این امضای صوتی، های‌رنج را تقویت می‌کند و حسی از وضوح صدا و آزادی به شما می‌دهد. مردم دوست دارند این Signature را با سیبلانس ربط بدهند؛ در حالی که این طور نیست. با اینکه فرکانس‌های مشکل‌ساز در ناحیهٔ treble قرار دارد، این امضای صوتی همچنان حروفی مثل s را ضعیف پخش می‌کند و به سازهایی مثل کیمبال کرش قوت می‌بخشد.   با این روش، بی‌ هیچ صداهای آزاردهنده‌ای، همچنان می‌توانید به یک صدای واضح گوش فرا دهید. این امضای صوتی برای افرادی مناسب است که عاشق جزئیات صدا هستند. هم مردم عادی و هم افراد حرفه‌ای از هدفون‌هایی Bright استفاده می‌کنند. Dark این امضا برعکس Bright است. هدفون‌های Dark تأکیدی روی بخش تریبل ندارند. باس و میدرنج در اولویت آن‌هاست.   تصور نکنید که هدفون‌های dark جزئیات صدا را از بین می‌برند. مشهورترین هدفون دارک، Sennhesiser HD 650 است که جزو هدفون‌های خوبِ زیر ۵۰۰ دلار است. Analytical – Clinical به ترکیبی از امضای صوتی Flat و Bright گفته می‌شود که نتیجه آن شفافیت توأم با دقت است. این امضای صوتی گرچه در تئوری عالی به نظر می‌رسد ولی در عمل ممکن است ناامیدکننده باشد. هدفون‌های Analytical‌ بخشندگی بسیار کمی دارند؛ چرا که حتی کوچک‌ترین نقایص را به طور متمایزی آشکار می‌کنند. قطعاً برای هر کسی آزاردهنده است که ترک مورد علاقه‌اش را با این حجم از اشکالات بشنود. به همین خاطر مردم عادی از این هدفون‌ها فراری‌اند. Smooth وقتی تلاش می‌کنید برای جلوگیری از سیبلانس، نقطهٔ اوج فرکانس‌های تیز را نرم کنید، نتیجهٔ آن امضای صوتی Smooth یا نرم است. هدفون‌ها می‌توانند همزمان Bright و Smooth باشند. اگر تیونینگ هدفون به درستی صورت گرفته باشد، همچنان می‌توانید میدرنج‌ها و های‌رنج‌‌ها را بدون تیزی بشنوید. با این حال، برای دستیابی به بالاترین وضوح، باید هدفونی خریداری کنید که امضای صوتی آن کمتر Smooth و بیشتر Bright یا Analytical باشد.   Warm نتیجهٔ تأکید روی باس، گرمای صداست. هدفون‌هایی Warn، آرامش‌بخش و همه‌پسند هستند. با این حال، تأکید زیاد روی باس باعث می‌شود بخش low-end بر میدرنج و تریبل غلبه کند و بسیاری از جزئیات در آن نواحی از بین برود.   صدای جاز با امضای صوتی warm بسیار شنیدنی است. در کل این امضای صوتی، آرامش خاصی به قطعه می‌دهد.

محدودترین امضای صوتی بین مردم چیست؟

اگر انتخاب مردم کم باشد، تعداد امضاهای صوتی نیز کم می‌شود. بعضی‌ها عاشق باس و ضربات محکم هستند، بعضی دیگر دیوانهٔ جزئیات و برخی در جستجوی آرامش و ریلکسیشن. همه چیز بستگی به سلیقهٔ افراد دارد. با این حال، V-Shaped ایمن‌ترین امضای صوتی برای عامهٔ مردم است؛ چون بیشترین سطح انرژی را دارا است و ناخودآگاه شنونده را به رقص می‌آورد. هدفون‌هایی با صدای Neutral نیز جذابیت خاصی بین مردم دارند؛ البته برای زمانی که روی صندلی نشسته‌اید و از نوانس‌های موسیقی لذت می‌برید نه زمانی که در یک پارتی شبانه هستید. منحنی هارمن چیست؟ بیایید کمی بررسی را با منحنی هارمن علمی‌تر کنیم. این منحنی نوع بازخورد افراد در برابر امضاهای صوتی را نشان می‌دهد. تا الان این سوال را از خود پرسیده‌اید که چرا یک امضای صوتی جذاب همگانی نداریم؟ چرا صدای هر بلندگو متفاوت است؟ در سال ۲۰۱۰، Sean Olive و همکارانش در تلاش بودند تا بفهمند چه چیزی باعث می‌شود یک صدا برای گوش انسان جذابیت داشته باشد. آن‌ها صدها هدفون را بر روی صدها نفر از سراسر جهان تست کردند و نهایتاً به منحنی هارمن (Harman Curve) رسیدند. این منحنی چیزی شبیه امضای صوتی balanced (متوازن) است؛ البته با کمی بهینه‌سازی پاسخ فرکانسی. امضای صوتی چند برند مشهور Audio Technica بستگی به قیمت هدفون دارد ولی به صورت کلی هدفون‌های آدیو تکنیکا تمایل زیادی به تقویت high-end و upper mid range دارند. وضوح صدا در این نواحی باعث بهبود وکال و جزئیات صدا می‌شود؛ بنابراین این هدفون‌ها کاربرد خوبی برای مانیتورینگ استودیویی دارند. همچنین وضوح فرکانس‌های میدرنج و های‌رنج و ساند استیجِ بی‌نظیر مدل‌های پشت‌باز آدیو تکنیکا (ATH-AD700X و بالاتر)، باعث محبوبیت آن‌ها بین گیمرها شده است. با این حال، در مدل‌های ارزان، بیشتر روی باس تأکید شده و کاربرد آن را به سمت تفریح و سرگرمی می‌برد. از جمله مدل‌های مشهور در این رده، ATH-M40x و ATH-M50x است. JBL کمپانی JBL دوست دارد هدفون‌هایش صدای قوی و پرحجمی داشته باشند. در برخی از مدل‌های JBL، در تیونینگ صدا زیاده‌روی شده که این موضوع باعث گرمی زیاد و dark شدن صدا می‌شود. با این حال هدفون‌های جی‌بی‌ال، سرگرم‌کننده هستند؛ به‌خصوص در پارتی‌ها. Beyerdynamic این شرکت آلمانی به تولید هدفون‌های گرید استودیویی با امضای صوتی V-Shaped با چاشنی مخصوص بیرداینامیک مشهور است. هدفون‌های این شرکت بخشنده نیستند! آن‌ها جزئیات صدا را با دقت بالایی نشان می‌دهند و کوچک‌ترین مشکلات میکس را برملا می‌کنند. AKG با نگاهی به تاریخچهٔ بسیاری از هدفون‌های AKG، آن‌ها را جزو اولین هدفون‌های استودیویی می‌بینیم. همچنین وفور استفاده از این هدفون‌ها در ایستگاه‌های رادیویی غیرقابل انکار است. احتمالاً به همین دلیل امضای صوتی هدفون‌های AKG رو به Flat و Natural‌ است. پیش‌تر یادآور شدیم که این امضای صوتی برای بررسی صحت میکس بهترین انتخاب است. برای کارهای استودیویی، سری K (مانند K240 و K701) جزو محبوب‌ترین انتخاب‌هاست. همچنین بسیاری از محصولات AKG سانداستیجی بیش از حد متوسط دارند که این موضوع باعث محبوبیت این هدفون‌ها در میان علاقه‌مندان ژانر کلاسیک و جاز شده است. Sennheiser یک کمپانی دیگر آلمانی با تنوع بی‌نظیری از هدفون‌ها است. هدفون‌های ارزان این شرکت طبق معمول باسی قوی و صدایی تقویت‌شده دارند که از آن جمله می‌توان به Momentums و سری زیر HD 600 اشاره کرد (برای مثال Sennheiser HD 559) که کاربرد عمومی زیادی دارد. هدفون‌های ارزان سنهایزر، اغلب low-end عمیقی دارند که این موضوع می‌تواند ماهیت کلی صدا را به گرمی سوق دهد. هدفون‌های میان‌ردهٔ سنهایزر داستانشان کمی فرق می‌کند. باس دیوانه‌کنندهٔ مدل‌های ارزان اکنون با یک باس خنثی و کنترل‌شده جایگزین شده و بخش میدرنج، با جزئیات و پوشش فرکانسی کاملی همراه شده است. مقداری از تریبل کاسته شده تا صدای نهایی مقداری تیره و تار شود. جامعهٔ صدا به این ویژگی، لقب Sennheiser veil (حجاب سنهایزر) داده‌اند. مشهورترین مدل میانی سنهایزر HD 600 / 650 است. مدل‌های رده‌بالای سنهایزر، اغلب اندازهٔ بزرگی دارند و فضای زیادی می‌گیرند. این مدل‌ها به راحتی ۱۰۰۰ دلار و بالاتر قیمت‌گذاری شده‌اند. این موضوع سبب می‌شود تا وضوح صدا بسیار بیشتر از قبل شود و جزئیاتی را بشنوید که تا پیش از آن متوجه حضورشان نبوده‌اید. همچنین پیشرفت سانداستیج در مدل‌های رده‌بالای سنهایزر مثال‌زدنی است. کافی است یکبار با این هدفون‌ها، آهنگ‌های کلاسیک را گوش کنید تا دیگر از هیچ هدفونی لذت نبرید! Beats این برند نیازی به تعریف ندارد. چیزی که باعث محبوبیت این برند شد (جدایی از کمپین‌ها و تبلیغات قوی)، امضای صوتی آن است. تقریباً تمام هدفون‌های بیتس با امضای صوتی V-Sahped، باس قوی و تریبل عالی همراه هستند. این شرکت، در چند سال گذشته، بهبودهای زیادی در باس اعمال کرده و آن را کنترل‌شده‌تر و با جزئیات بیشتر همراه کرده است. با این حال، همچنان حجم باس مانند سابق است؛ طوری که احساس می‌کنید درون گوشتان دیسکو برپاست. Sony در میان تولیدکنندگان هدفون، سونی متنوع‌ترین طیف محصولات را دارد. از انواع هدفون‌های Analytical‌ و تجهیزات صوتی مورد علاقهٔ Audiophile ها گرفته تا هدفون‌های نویزکنسلینگ برای مصارف عام. در مدل‌های رده‌پایین سونی، شاهد حضور هدفون‌هایی با باس قوی هستیم. این هدفون‌ها چیزی جز باس قوی و جذاب ندارند. در ردهٔ قیمتی ۱۰۰ دلار، هدفون‌های سونی کمی متوازن‌تر می‌شوند که مشهورترینِ آن سری WF-1000 و WH-1000 است. با این حال، همچنان رگه‌هایی از تقویت باس در آن‌ها دیده می‌شود. هدفون‌های رده‌بالای سونی وضوح صدایی بالایی دارند و در دسته‌بندی Analytical قرار می‌گیرند. البته این هدفون‌ها گران‌قیمت هستند و احتمالاً به همین خاطر مدل‌های کمی از آن می‌شناسید. Bose این شرکت تلاش می‌کند تا همیشه متعادل‌ترین تجربهٔ صوتی را برای مصرف‌کنندگان به ارمغان بیاورد. حتی اگر دستکاری‌هایی در DSP صورت بگیرد باز هم صدای نهایی متوازن است. برای دستیابی به یک صدای متوازن، لازم است به تمام جزئیات طراحی و مواد به کار رفته در ساخت هدفون توجه کنیم؛ ولی بوز برخلاف ظاهر معمولی و بعضاً بدقوارهٔ محصولات به صدای آن اهمیت ویژه‌ای داده است. یکی از دلایلی که بسیار از علاقه‌مندان موسیقی طرفدار محصولات بوز نیستند همین است. در حالی که اگر فقط صدای بوز را ملاک قرار دهیم متوجه خواهیم شد که حتی از بعضی از رقبا جایگاه بهتری دارد! آیا آمپلی‌فایر هدفون می‌تواند روی امضای صوتی آن تأثیر بگذارد؟ در حالت کلی، آمپلی‌فایر نباید تأثیری روی هویت صوتی هدفون داشته باشد. آمپلی‌فایر فقط صدا را تقویت می‌کند و دخالتی در رنگ‌‌آمیزی صدا ندارد. با این حال، بعضی از کاربران معتقدند آمپلی‌فایرهای وکیوم تیوبی کمی صدا را گرم و نرم می‌کنند و کمی هم تیره و تار. باید آمپلی‌فایر بخرید که بتواند هدفون شما را به خوبی درایو کند. بسیاری از هدفون‌ها که در ردهٔ Consumer یا مصرف‌کننده به فروش می‌رسند، قادر هستند با دستگاه‌های کوچکی مثال موبایل درایو شوند. با این حال، هدفون‌های حرفه‌ای با امپدانس بالا نیازمند آمپلی‌فایر جداگانه هستند. یک آمپلی‌فایر ضعیف می‌تواند صدای خروجی هدفون را ضعیف یا حتی با کمی خش‌خش همراه کند. آمپلی‌فایرهای قدرتمندتر صدا را جان‌دار‌تر و با جزئیات بیشتر پخش می‌کنند. آیا رسانه می‌تواند روی امضای صوتی اثر بگذارد؟ بله. یکی از دلایل تنفر از CDها همین بود. CD با اینکه نسبت به گرامافون، صدای واضح‌تر و داینامیک بهتری داشت ولی غیرطبیعی‌تر هم بود. از طرفی، گرامافون صدا را گرم‌تر و با جزئیات بیشتری پخش می‌کرد. به هر حال این یک سلیقهٔ شخصی است.