بیوگرافی سرژ تانکیان؛ از System of a Down تا دنیای شعر و نقاشی

سرژ تانکیان (Serj Tankian) خواننده، ترانه‌سرا و آهنگساز ارمنی‌تبار آمریکایی است که بسیاری او را با صدای متفاوتش در گروه System of a Down می‌شناسند. اما زندگی هنری او به اجرای آهنگ‌های متال محدود نمی‌شود؛ از نوشتن شعر و ساخت موسیقی فیلم تا آهنگسازی برای ارکستر و خلق نقاشی‌هایی همراه با موسیقی، تانکیان بارها مسیرهای تازه‌ای را امتحان کرده است. برای شناخت او باید هم داستان رسیدنش از بیروت به لس‌آنجلس را دنبال کرد و هم رابطه‌ای را دید که میان موسیقی، هویت ارمنی و دغدغه‌های اجتماعی‌اش وجود دارد.

تولد و کودکی؛ از بیروت تا لس‌آنجلس

سرژ تانکیان در ۲۱ اوت ۱۹۶۷ در بیروت، پایتخت لبنان، در خانواده‌ای ارمنی به دنیا آمد. والدین او خاچادور و آلیس تانکیان نام دارند. پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایش از بازماندگان نسل‌کشی ارامنه بودند؛ پیشینه‌ای خانوادگی که بعدها به یکی از موضوعات مهم فعالیت‌های اجتماعی و هنری او تبدیل شد.

خانواده تانکیان در دوران کودکی او و هم‌زمان با آغاز جنگ داخلی لبنان به آمریکا مهاجرت کردند. سرژ حدود هفت سال داشت که در لس‌آنجلس ساکن شد. رشد در میان فرهنگ ارمنی خانواده و جامعه آمریکایی، همراه با تجربه مهاجرت، بخشی از جهان‌بینی او را شکل داد.

او در مدرسه ارمنی روز و الکس پیلیبوس تحصیل کرد؛ مدرسه‌ای که دارون مالاکیان و شاوو اودادجیان، دو هم‌گروهی آینده‌اش، نیز در آن درس خوانده بودند. البته حضور در یک مدرسه به این معنا نیست که گروه موسیقی آن‌ها در همان دوران شکل گرفته باشد.

تحصیلات و شروع موسیقی؛ مسیری غیرمنتظره

تانکیان از دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در نورتریج، معروف به CSUN، در سال ۱۹۸۹ در رشته بازاریابی فارغ‌التحصیل شد. پیش از شهرت، در کسب‌وکارهای خانوادگی فعالیت می‌کرد و مدتی نیز صاحب یک شرکت نرم‌افزاری بود. بنابراین مسیر او به موسیقی، برخلاف تصور معمول درباره ستاره‌های راک، از یک زندگی کاملاً متمرکز بر صحنه و اجرا آغاز نشد.

او در گفت‌وگو با وب‌سایت گرمی توضیح داده که علاقه جدی‌اش به موسیقی پس از تهیه یک کیبورد در حدود نوزده‌سالگی شکل گرفت. آشنایی با ساز و نوشتن آهنگ، به‌تدریج فرصتی برای بیان احساسات و افکارش فراهم کرد. تجربه تانکیان نشان می‌دهد که آغاز مسیر هنری برای همه در کودکی اتفاق نمی‌افتد.

شکل‌گیری System of a Down

در اوایل دهه ۱۹۹۰، همکاری تانکیان با دارون مالاکیان در گروهی به نام Soil آغاز شد. پس از پایان فعالیت آن گروه، مسیر تازه‌ای شکل گرفت و System of a Down در سال ۱۹۹۴ در لس‌آنجلس تشکیل شد. ترکیب شناخته‌شده گروه شامل سرژ تانکیان در خوانندگی، دارون مالاکیان در گیتار و خوانندگی، شاوو اودادجیان در گیتار بیس و جان دالمایان در درام است.

تانکیان یکی از چهره‌های اصلی ترانه‌نویسی گروه بود، اما صدای System of a Down حاصل همکاری اعضا، به‌ویژه نقش پررنگ مالاکیان در آهنگسازی، است. ترکیب گیتارهای سنگین، تغییرهای ناگهانی ریتم، ملودی‌های تأثیرگرفته از موسیقی ارمنی و آوازهای غیرمعمول، به گروه هویتی مشخص داد. این موسیقی می‌توانست در چند ثانیه از خشونت و فریاد به بخشی آرام و ملودیک برسد.

اجراهای محلی و انتشار نمونه‌های اولیه، توجه صنعت موسیقی را به گروه جلب کرد. همکاری با تهیه‌کننده مشهور، ریک روبین، از گام‌های مهم رسیدن آن‌ها به مخاطبان گسترده‌تر بود و نخستین آلبوم رسمی گروه در سال ۱۹۹۸ منتشر شد.

آلبوم‌ها، شهرت جهانی و جایزه گرمی

آلبوم نخست، با نام خود گروه، قطعاتی مانند Sugar و Spiders را معرفی کرد. اما انتشار Toxicity در سال ۲۰۰۱ نقطه عطف بزرگی بود. آهنگ‌های Chop Suey!، Toxicity و Aerials به شناخته‌شدن جهانی گروه کمک کردند و شکل متفاوت خوانندگی تانکیان را به گوش مخاطبان بیشتری رساندند.

پس از آن، Steal This Album! در سال ۲۰۰۲ و دو آلبوم Mezmerize و Hypnotize در سال ۲۰۰۵ منتشر شدند. گروه در سال ۲۰۰۶ برای آهنگ B.Y.O.B. جایزه گرمی بهترین اجرای هارد راک را دریافت کرد. این جایزه متعلق به اجرای گروه بود و نباید آن را جایزه یک اثر انفرادی تانکیان معرفی کرد.

• System of a Down ــ ۱۹۹۸: معرفی صدای اولیه گروه؛ با قطعاتی مانند Sugar و Spiders.
• Toxicity ــ ۲۰۰۱: آلبومی مهم در رسیدن گروه به شهرت جهانی.
• Steal This Album! ــ ۲۰۰۲: ادامه تجربه‌های ریتمیک و فضای متنوع گروه.
• Mezmerize ــ ۲۰۰۵: شامل B.Y.O.B. و Question!.
• Hypnotize ــ ۲۰۰۵: شامل Hypnotize و Lonely Day.

چه چیزی صدای سرژ تانکیان را متفاوت می‌کند؟

ویژگی شنیداری برجسته تانکیان، تغییر سریع میان شیوه‌های مختلف اجرای آواز است. او می‌تواند یک جمله را با لحنی آرام و کشیده بخواند، جمله بعد را شبیه گفتار اجرا کند و سپس به فریادی خشن برسد. در برخی قطعات نیز حالت نمایشی یا طنزآمیز صدا، بخشی از شخصیت آهنگ را می‌سازد.

برای شنیدن این تفاوت‌ها، می‌توان Chop Suey! را از نظر تغییر انرژی، Aerials را از نظر بخش‌های ملودیک و Sugar را از نظر بیان تند و پرتنش مقایسه کرد. این توصیف، برداشت شنیداری از اجراهای اوست؛ جذابیت خوانندگی تانکیان را نمی‌توان فقط به بلندی صدا یا فریادزدن نسبت داد. نحوه بیان کلمات، مکث‌ها و هماهنگی آواز با تغییرهای موسیقی نیز در آن نقش دارند.

فعالیت مستقل؛ از Elect the Dead تا موسیقی ارکسترال

System of a Down در سال ۲۰۰۶ وارد دوره‌ای از وقفه شد و تانکیان فرصت بیشتری برای پروژه‌های شخصی پیدا کرد. نخستین آلبوم انفرادی او، Elect the Dead، در سال ۲۰۰۷ منتشر شد. قطعاتی مانند Empty Walls و Sky Is Over نشان دادند که او می‌تواند خارج از ساختار گروه نیز جهان موسیقایی خودش را بسازد.

در سال ۲۰۱۰، Imperfect Harmonies با ترکیبی از موسیقی راک، صداهای الکترونیک و تنظیم‌های ارکسترال منتشر شد. Harakiri در سال ۲۰۱۲ وجه پرانرژی و راک آثار او را ادامه داد. سپس در سال ۲۰۱۳، Orca Symphony No. 1 و پروژه Jazz-Iz-Christ دو مسیر متفاوت، یعنی آهنگسازی سمفونیک و موسیقی متأثر از جَز، را نشان دادند.

علاقه او به همکاری‌های خارج از متال حتی زودتر دیده شده بود: پروژه Serart در سال ۲۰۰۳ حاصل همکاری تانکیان با آرتو تونجبویاجیان بود؛ هنرمندی که آواز، سازهای کوبه‌ای و موسیقی تجربی را در کنار هم قرار می‌دهد. این همکاری، فضایی برای ترکیب ملودی‌ها و ریتم‌های فرهنگ‌های مختلف فراهم کرد.

 

هویت ارمنی و فعالیت‌های اجتماعی

برای تانکیان، موسیقی راهی برای پرداختن به موضوعاتی مانند جنگ، تبعیض، حقوق بشر و مسئولیت اجتماعی نیز بوده است. او سال‌ها برای آگاهی‌رسانی درباره نسل‌کشی ارامنه فعالیت کرده و تجربه خانواده‌اش را بخشی از انگیزه خود دانسته است.

تانکیان در سال ۲۰۰۲ همراه با تام مورلو، گیتاریست Rage Against the Machine، سازمان Axis of Justice را تأسیس کرد. هدف این مجموعه، پیوند دادن هنرمندان، طرفداران موسیقی و گروه‌های مردمی در فعالیت‌های عدالت‌خواهانه بود.

او در مصاحبه سال ۲۰۲۴ با GRAMMY.com گفت: «پیش از آنکه هنرمند شوم، فعال اجتماعی بودم.» این ترجمه کوتاه از گفته او، رابطه میان هنر و دغدغه اجتماعی‌اش را روشن می‌کند. مستند Truth to Power نیز زندگی او را از همین زاویه دنبال می‌کند: اینکه یک خواننده چگونه از جایگاه عمومی خود برای بیان باورهایش استفاده می‌کند.

شعر، نقاشی و موسیقی فیلم

تانکیان علاوه بر ترانه‌نویسی، دو مجموعه شعر با نام‌های Cool Gardens در سال ۲۰۰۱ و Glaring Through Oblivion در سال ۲۰۱۱ منتشر کرده است. نوشتن برای او مسیر مستقلی برای بیان افکارش بوده، نه صرفاً مرحله‌ای پیش از ساخت آهنگ.

در سال ۲۰۱۳، پروژه نقاشی‌های موسیقایی Disarming Time وجه دیگری از کار او را معرفی کرد. در این آثار، هر نقاشی با موسیقی مخصوصی همراه می‌شود؛ تماشاگر هم تصویر را می‌بیند و هم قطعه‌ای را می‌شنود که برای همان اثر ساخته شده است. این ایده، رابطه میان تجربه دیداری و شنیداری را به موضوع اصلی اثر تبدیل می‌کند.

او برای فیلم‌ها و مستندهایی مانند 1915، Spitak، Intent to Destroy و I Am Not Alone موسیقی ساخته است. همچنین صدایش در بازخوانی آهنگ Godzilla برای فیلم Godzilla: King of the Monsters شنیده می‌شود. این همکاری آوازی را باید از ساخت موسیقی کامل فیلم جدا دانست. حضور او در قطعه No Tomorrow از بازی Metal: Hellsinger نیز نمونه‌ای از فعالیتش در دنیای بازی‌های ویدئویی است.

تانکیان شرکت انتشار موسیقی Serjical Strike Records را در سال ۲۰۰۱ راه‌اندازی کرد. این مجموعه در کنار آثار خودش، موسیقی هنرمندان دیگری را نیز منتشر کرده و بخش دیگری از فعالیت حرفه‌ای او در صنعت موسیقی را شکل داده است.

زندگی خانوادگی و آثار سال‌های اخیر

سرژ تانکیان در سال ۲۰۱۲ با آنجلا ماداتيان ازدواج کرد. آن‌ها پسری به نام رومی دارند. او در توضیح آهنگ Rumi گفته است که این قطعه هم درباره پسرش و هم درباره مولانا، شاعر الهام‌بخش نام او، است. این آهنگ، وجهی شخصی‌تر و آرام‌تر از هنرمندی را نشان می‌دهد که اغلب با اجراهای پرانرژی و ترانه‌های اعتراضی شناخته می‌شود.

در سال ۲۰۲۰، System of a Down دو قطعه Protect the Land و Genocidal Humanoidz را منتشر کرد. این انتشار را نباید با انتشار یک آلبوم تازه اشتباه گرفت. پس از وقفه سال ۲۰۰۶ نیز اعضای گروه در دوره‌های مختلف برای اجراهای زنده دوباره کنار هم قرار گرفته‌اند.

فعالیت مستقل تانکیان ادامه یافت: EP یا مجموعه کوتاه Elasticity در سال ۲۰۲۱، Perplex Cities در سال ۲۰۲۲ و Foundations در سپتامبر ۲۰۲۴ منتشر شدند. Foundations مجموعه‌ای از قطعات متعلق به دوره‌های مختلف زندگی اوست و به گفته خودش، با کتاب خاطراتش ارتباط دارد.

کتاب Down with the System: A Memoir (of Sorts) در ۱۴ مه ۲۰۲۴ منتشر شد. تانکیان در آن از کودکی، مهاجرت، شکل‌گیری گروه، موفقیت‌ها و اختلاف‌نظرهای حرفه‌ای سخن می‌گوید. برای مخاطبی که می‌خواهد زندگی او را از زبان خودش بشناسد، این کتاب منبعی مهم است.

در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۵ نیز مجموعه Covers, Collaborations & Collages منتشر شد؛ پروژه‌ای شامل بازخوانی‌ها، همکاری‌ها و قطعاتی از آرشیو او. این اثر، ادامه علاقه تانکیان به کار با صداها و هنرمندان متفاوت را نشان می‌دهد.

برای آشنایی با سرژ تانکیان چه گوش کنیم؟

• Chop Suey!: برای شنیدن تغییرهای سریع میان آواز آرام، ریتم تند و بخش‌های پرقدرت.
• Aerials: برای آشنایی با وجه ملودیک صدای او در System of a Down.
• B.Y.O.B.: برای تجربه انرژی گروه و اثری که برنده گرمی شد.
• Empty Walls: برای شروع آشنایی با آثار انفرادی تانکیان.
• Rumi: برای شنیدن وجه خانوادگی و شاعرانه آثار او.
• Orca Symphony No. 1: برای شناخت تانکیان در جایگاه آهنگساز ارکسترال.

زندگی سرژ تانکیان، داستان هنرمندی است که میان چند فرهنگ رشد کرد و برای بیان تجربه‌هایش به یک شکل هنری بسنده نکرد. صدای او در System of a Down نقطه شروع آشنایی بسیاری از شنوندگان است؛ اما شعر، موسیقی مستقل، نقاشی و فعالیت اجتماعی‌اش تصویر کامل‌تری از شخصیت او ارائه می‌کنند.