فازمترها چگونه به بهبود میکس کمک می‌کنند؟

حتما این جمله را زیاد شنیده اید که نباید با چشم هایتان پروسه ی میکس را انجام دهید. اما شکی نیست که تمام افرادی که این حرف را می زنند خودشان به مترهای مختلف نگاه می‌کنند. شاید صحیح تر این باشد که بگوییم "در حین میکس، هرگاه خواستید از چشم هایتان استفاده کنید". گرفتن یک تایید بصری از آنچه که گوش هایتان می شنوند هم می‌تواند به شما کمک کند، هم می‌تواند بار آموزشی داشته باشد و هم می‌تواند به شما کمک کند میکس‌های بهتری بسازید. قطعا مترهایی که لِول ها را نشان می دهند مفید هستند، اما نباید از اهمیت فازمترها و correlation که خصیصه های استریو (یا surround) را می سنجند غافل شد. هر دوی این مترها به بسیاری از سوال ها راجع به استریو ایمیج، سازگاری با حالت مونو و... پاسخ می دهند.

تصویر 1: مترهای رایج فاز (عکس های با حاشیه ی نارنجی) و مترهای correlation (عکس های با حاشیه ی قرمز). Correlation Meter (که با حاشیه ی قرمز در تصویر بالا نمایش داده شده)، معمولا حالتی میله مانند دارد که از 1- در سمت چپ (یا اگر متر حالت عمودی داشته باشد، از پایین) تا 0 در مرکز، تا 1+ در سمت راست (یا بالا) کالیبره می‌شود. کار اصلی این متر نمایش سازگاری سیگنال استریو در حالت مونو است. میله ی این متر بر اساس متریال صوتی دریافتی، بین درجات مختلف تکان می خورد. در این متر 1- یعنی کانال‌ها چپ و راست نسبت به یکدیگر به مقدار 180 درجه out of فاز هستند، در حالی که 1+ نشان می‌دهد کانال‌ها چپ و راست یکسان هستند (یعنی صدای مونو). نمایش عدد صفر در این متر به این معناست که کانال‌ها چپ و راست uncorrelated (نامربوط) هستند – به بیان دیگر یعنی سیگنال‌های چپ و راست هیچ اشتراکی با یکدیگر ندارند. در صدایی که مشکلات فاز نداشته باشد، این متر بین مقادیر 0 و 1+ جابجا می‌شود. اگر گهگداری متر به اعداد منفی برسد مشکلی نیست، اما نباید صدا به شکلی باشد که متر مدام اعداد منفی را نشان دهد، چرا که هرچه متر زمان بیشتری اعداد منفی را نشان دهد به این معناست که سازگاری مونوی صدای شما بدتر است. فاز Meter (که در تصویر 1 با حاشیه ی نارنجی نمایش داده شده) به شما نشان می‌دهد که یک سیگنال چقدر استریو است، و اینکه انرژی چطور در میدان استریو پخش می‌شود؛ این اطلاعات به وسیله ی منحنی لیساژو نمایش داده می‌شوند. در یک سیگنال استریو، منحنی از بالا به پایین لِول صدا را نشان می‌دهد و از چپ به راست وسعت استریوی صدا نمایش داده می‌شود. هرچه تمرکز انرژی از چپ به راست باریک تر باشد، صدای شما حالت مونوی بیشتری دارد. برای مثال در تصویر 2 (که پلاگین فاز meter در نرم افزار Studio One را نشان می‌دهد)، استریو ایمیج قطعه ای نمایش داده شده که میکس خوبی دارد. متر Correlation مقدار 0.47 را نشان می‌دهد که یعنی صدا در لحظه ی ثبت تصویر به شکلی منتشر شده که تقریبا نیمی از انرژی آن در مرکز استریو متمرکز است و نیم دیگر انرژی در قسمت راست و چپ قرار دارند.

تصویر2: استریو ایمیج معمول میکس‌های پاپ. بسیاری از نرم افزارهای آهنگسازی هر دو یا حداقل یکی از این مترها را دارند. اگر چنین نبود پلاگین‌های فاز metering مانند (Waves (PAZ و (iZotope (Ozone 8 نیز در دسترس می باشند.

فازمترها برای مسترینگ

از قدیم فازمترها برای مسترینگ و چک کردن میکس‌های دو کاناله استفاده می شده اند. فازمترها برای مسترینگ صفحات گرامافون ضروری بودند، چرا که المان های out-of-فاز در کانال‌ها چپ و راست می‌توانستند موجب پرش سوزن گرامافون شوند. در حال حاضر که افراد کمتری برای گوش دادن به موسیقی از صفحات گرامافون استفاده می‌کنند، شاید چک کردن فاز غیر عادی به نظر برسد. با این وجود سازگاری صدا با حالت مونو هنوز هم هنگام گوش دادن به موسیقی با اسپیکرها اهمیت دارد، چرا که صدا تا حدی با هوا میکس می‌شود. همچنین بسیاری از لپ تاپ ها، تلویزیون ها و اسپیکرهای هوشمند مونو هستند. قطعا شما هم نمی‌خواهید که بخش هایی از موزیکتان به خاطر مشکلات فاز در این سیستم ها ناپدید شود.

فاز meter ها در میکس

فاز meter علاوه بر مسترینگ برای میکس هم کاربرد دارند. من معمولا متر فاز را روی باس مستر قرار می دهم و ترک ها را به‌صورت جداگانه سولو می کنم تا دید بهتری نسبت به وضعیت استریوی آن‌ها پیدا کنم. البته روش های دیگری هم برای انجام این کار وجود دارد – شما می‌توانید ترک ها را سولو کنید، باس خروجی را به حالت مونو تغییر دهید، پات های pan را بررسی کنید و... اما برای اینکه نگاه سریعی به وضعیت میکس داشته باشید، چک کردن هر ترک با یک متر فاز می‌تواند شما را از مشکلات احتمالی آگاه کند. در ادامه چند مثال را توضیح می دهیم.

چپ، راست و مرکز

کانال‌ها مونو در میکسر نرم افزارهای آهنگسازی، با استفاده از پات های pan پوزیشن سیگنال در میدان استریو را مشخص می‌کنند. با یک متر فاز به راحتی می‌توان فهمید که سیگنال، مونو است یا استریو و اگر سیگنال مونو باشد متر فاز پوزیشن آن را به شما نشان خواهد داد.

تصویر 3: متر فاز در سمت چپ سیگنال مونویی را نشان می‌دهد که پوزیشن آن 100% در سمت چپ است، در حالی که متر سمت راست تصویر سیگنال مونویی را نشان می‌دهد که در مرکز قرار گرفته است. سیگنال‌های مونو در متر فاز به‌صورت یک خط راست نمایش داده می‌شوند. خط عمودی به این معناست که سیگنال در مرکز استریو قرار گرفته و در این حالت متر Correlation مقدار 1.00 را نشان خواهد داد، چرا که کانال‌ها چپ و راست یکسان هستند. اگر این خط به‌صورت مورب باشد و 45 درجه به سمت چپ متمایل شده باشد، در این حالت تمام انرژی سیگنال در کانال چپ قرار دارد. اگر این خط مورب بود و 45 درجه به سمت راست کشیده شده بود، تمام انرژی در کانال راست قرار دارد. در کل نباید سیگنال ها کاملا در سمت چپ یا راست قرار داشته باشند (مخصوصا سیگنال‌های استریو، چون به مونو تبدیل خواهند شد). هدف استریو این است که صدا از دو نقطه منتشر شود، حتی اگر لِول یکی از کانال ها پایین تر از دیگری باشد. اگر در یک سیگنال استریو خط افقی می بینید، نشانه ی خوبی نیست – در این حالت یکی از کانال ها out of فاز شده است.

دیجیتال دیلی و فاز

دیلی دادن کانال‌ها چپ و راست به مقدار بسیار کوتاه باعث ایجاد حس استریو در سیگنال مونو می‌شود، اما صداهای دیلی داده شده گاهی اوقات نسبت به یکدیگر out of فاز می‌شوند. متر فاز تنظیم دیلی تایم را برای شما آسان می‌کند تا هم سیگنال وایدی داشته باشید و هم صداها با حالت مونو سازگار باشند.

تصویر 4: متر سمت چپ یک سیگنال استریو را با دیلی تایم های 100 میلی ثانیه ای در کانال چپ و 102.8 میلی ثانیه ای در کانال راست نمایش می‌دهد که باعث شده کمی میدان استریو گسترده تر شود. در تصویر وسط، با قرار گرفتن دیلی تایم روی 100 میلی ثانیه و 97 میلی ثانیه وسعت استریو بیشتر شده است، اما از طرفی پتانسیل سازگار نبودن سیگنال با حالت مونو افزایش پیدا کرده است. متر سمت راست با مقدار دیلی 100 و 105.9 میلی ثانیه صدایی ایجاد کرده که کانال‌ها چپ و راست به هیچ وجه باهم یکسان نیستند، اما فاز cancellation در آن‌ها اتفاق نمی افتد. به خاطر داشته باشید که اختلاف فاز در مرکز خیلی چشمگیر نیست، پس شاید گاهی وقت ها لازم باشد در ازای کمی از دست رفتن سازگاری با حالت مونو، وسعت استریو را بیشتر کنید. اما اگر اختلاف فاز بین ترک های زیادی پیش آمد، بهتر است وسعت استریوی برخی ترک ها را کمتر کنید تا میکس قوی تری داشته باشید.

استریو ایمیج وایدتر

حالا فرض کنید یک bus دارید که حاوی انبوهی از وکال های کُر مانند است. شما می‌خواهید استریو ایمیج را به شکلی گسترده کنید که صداها بیشتر گوشه های استریو ایمیج را پر کنند و همچنین فضای بیشتری در مرکز استریو ایمیج برای لید وکال باقی بگذارند. اما از طرفی باید به شکلی این کار را انجام دهید که سازگاری صداها با حالت مونو از بین نرود، چرا که کُر بخش مهمی از قطعه است. یکی از راه حل های مناسب برای این کار استفاده از پردازش mid-side است (تصویر 5).

تصویر 5: متر سمت چپ ایمیجینگ اصلی کُر را نشان می‌دهد که استریو ایمیج وایدی دارد. پس از اینسرت کردن پلاگین Binaural Pan در نرم افزار Studio One متر سمت راست ارتباط کمی بین کانال چپ و راست را نمایش می‌دهد و همچنین فاز cancellation در آن دیده نمی‌شود. اما گاهی وقت ها تلاش برای دستیابی به صدای واید از حد می گذرد. تصویر 6 سیگنالی را از یک پدال بُرد گیتار نشان می‌دهد که در پروژه قرار گرفته است. افکت کورسی که استفاده شده در حالت لایو خوب صدا می‌دهد، اما واضح است که حالت شدیدی از out-of-فاز در آن اتفاق افتاده است – همانطور که در تصویر زیر دیده می‌شود، ایمیج وایدی در محور افقی ایجاد شده که ارتفاع چندانی ندارد. چنین چیزی نشان از out-of-فاز شدن صدا دارد.

تصویر 6:

ایمیج واید و کم ارتفاع در محور افقی نشان از مشکلات فاز دارد. پس از کمی بررسی معلوم شد کورس یکی از آن افکت هایی بوده که استریو ایمیج وسیعی را با out of فاز کردن یکی از کانال ها ایجاد کرده است. غیر فعال کردن کورس روی پدال بِرد و در عوض استفاده از یک پلاگین کورس، این مشکل را حل کرد. این دقیقا همان الگویی است که در برنامه هایی که کانال مرکز را که وکال در آن قرار گرفته برای کارائوکه تخریب می‌کند؛ این الگو همچنین در سیگنال‌های استریویی که از کابل های XLR استفاده می‌کنند دیده می‌شود وقتی یکی از کابل ها سیم کشی نامناسبی دارد و قطبیت یکی از کانال ها معکوس شده است.

تبدیل مونو به استریو

حالا ببینیم آیا پلاگین‌ها می‌توانند در تبدیل مونو به استریو تاثیر گذار باشند یا نه (تصویر 7).

تصویر 7: یک سیگنال مونو، قبل و بعد از اینسرت شدن پلاگین Waves CLA Guitars متر فاز سمت چپ خروجی پیکاپ یک گیتار آکوستیک Gibson J-45 که به طرف چپ pan شده است را نمایش می‌دهد. متر فاز سمت راست نشان می‌دهد که پس از استفاده از پلاگین Waves CLA Guitars چه اتفاقی می افتد. بیشتر انرژی به همان سمت چپ کشیده شده اما حالا سیگنال وایدتر شده و حدود دو سوم آن uncorrelated است. با این کار توانسته ایم یک گیتار مونو را وایدتر کنیم، اما کماکان pan شدن سیگنال به سمت چپ احساس می‌شود.

جمع‌بندی

متر فاز چیزی نیست که شما همیشه به آن نگاه کنید، اما بد نیست کانال‌ها میکسر را گاه به گاه با متر فاز چک کنید تا ببینید وضعیت فاز و panning به چه شکل است. برای مثال یک pan pot می‌تواند پوزیشن سیگنال در میدان استریو را نشان دهد، اما به شما نخواهد گفت که آیا این سیگنال کاملا مونو است یا استریو ایمیج وایدتری دارد. اگرچه شما همیشه می‌توانید فاز باس خروجی اصلی را مونو کنید و کانال‌ها مجزا را سولو نمایید، اما کارتان سریع تر پیش خواهد رفت اگر به یک متر فاز نگاه کنید. فازمترها و correlation به شما کمک می‌کنند میکس‌های بهتری بسازید.