مهم‌ترین اصطلاحات صدا و موسیقی - بخش ۱ از ۴

قصد داریم طی ۴ پست، مهم‌ترین اصطلاحات صدا و موسیقی را شرح دهیم. این توضیحات برگرفته از سایت tutplus است و همانند پست اصلی به ترتیبِ حروف الفبای انگلیسی تنظیم شده است.

ADC - Analog to Digital Convertor

دستگاهی است که سیگنال آنالوگ را به دیجیتال تبدیل می‌کند. بسیاری از تجهیزات امروزی، صدا را به صورت دیجیتال ذخیره می‌کنند؛ به عنوان مثال آهنگی که در MP3 Player‌ ذخیره می‌کنید یا صدایی که از طریق میکروفون به کامپیوتر منتقل می‌کنید. مسئول انجام این کار قطعه‌ای به نام ADC (مبدل صدای آنالوگ به دیجیتال) است که با دریافت سیگنال آنالوگ، خروجی دیجیتال آن را در اختیار تجهیزات دیجیتال قرار می‌دهد.

ADR - Automated Dialogue Replacement

فرایندی است که طی آن قسمت‌های ضعیف صدا با صدای بهتر جایگزین می‌شود. ADR زمانی استفاده می‌شود که صحنه‌ای از فیلم به دلایلی چون صدابرداری نادرست، وجود نویز در صدا و … ضعف پیدا کرده و اکنون باید صدای آن قسمت‌ها را با همان حال و هوا و احساس پیشین جایگزین کنید. کسی که این کار را انجام می‌دهد بارها آن صحنه از فیلم را تماشا می‌کند تا دقیقاً‌ منطبق بر حرکات لب بازیگر و با لحن صدای او عمل صداگذاری را انجام دهد. این کار ممکن است حتی توسط بازیگر اصلی فیلم در مرحلهٔ Post Production انجام شود. برخی از افراد ADR را با دوبلاژ اشتباه می‌گیرند. با این که مرز دقیقی بین این کلمات وجود نداره ولی دوبلاژ بیشتر به صداگذاری فیلم در یک زبان دیگر شناخته می‌شود در حالی که ADR به صداگذاری مجدد بخش‌های نامطلوب فیلم گفته می‌شود. گفتنی است که این کار برخلاف دوبلاژ نیازمند تجهیزات و دقت بسیار بالاست و حتی ممکن است ضبط یک جلسه از آن ماه‌ها طول بکشد. ADR تحت عناوین دیگری نیز یاد می‌شود: audio dialogue replacement, additional dialogue replacement, looping و حتی Post Sync یا Voiceiver.

Amp—Amplifier

آمپلی فایر، دستگاهی برای برای افزایش توان سیگنال است. کارِ آن افزایش توان سیگنال و بازتولید آن با دامنه‌ای بزرگتر است. آمپلی‌فایرها اساساً خروجی منبع تغذیه را بر اساس شکل سیگنال ورودی تنظیم می‌کنند و یکی از مهم‌ترین کارهایشان تقویت gain صداست؛ یعنی صدای ضعیف را با قدرت بیشتری به خروجی می‌فرستند. یک موج تقویت شده

Attenuator

تضعیف‌کننده عکس عمل آمپلی‌فایر را انجام می‌دهد؛ یعنی کاهش دامنه یا توان سیگنال. این دستگاه با تقسیم ولتاژ، فرکانس را به صورت کنترل شده و بدون تولید دیستورشن سرکوب کرده و نهایتاً گین صدا را کاهش می‌دهد. به طور کلی تضعیف‌کننده‌ها جزو دستگاه‌های پسیو یا غیرفعال به شمار رفته و بیشتر برای فیلترینگ و کاهش نویز استفاده می‌شوند.

Bus

باس یا گذرگاه، مجرا یا مسیری برای پردازش یا جهت‌دهی سیگنال‌های صوتی است. در ساده‌ترین بیان، باس مسیری برای جریان یافتن سیگنال الکتریکی است. به عنوان مثال، به خروجی میکسر صدا، master stereo bus گفته می‌شود. شما می‌توانید سیگنال دلخواهی را به باس هدایت کنید و بعد از انجام پردازش‌های لازم، به مقصد مورد نظر بفرستید. در نرم‌افزارهای DAW اصطلاح mix bus غالباً به کانال خروجی صدا گفته می‌شود. Drums bus یکی از کانال‌های میکسر است که به عنوان مثال تمام سیگنال‌های میکروفون را از دستگاه‌های درام جمع‌آوری می‌کند.

Channel

کانال چیزی شبیه باس است با این تفاوت که اینجا مسیر به سمت دیواس‌های صدا است. در صدابرداری، مقصود از کانال، مشخصاً ترک صوتی است. به بیش از یک کانال، مالتی چنل یا چند کاناله گفته می‌شود؛ میکسرها بیش از چند کانال ورودی دارند.

Compression

کامپرشن یا فشرده‌سازی دو معنا دارد: در معنای اول روشی برای کاهش حجم فایل‌ها است و در معنای دوم که در حوزهٔ صدا کاربرد دارد، کاهش حجم صداهای بلند یا تقویت صدای آرام. به این تکنیک در حوزه میکس و مستر اصطلاحاً DRC یا Dynamic Range Compression گفته می‌شود. در نتیجهٔ این عمل، دامنه‌ٔ دینامیکی صدا کاهش یافته یا فشرده می‌شود. فشرده‌سازی عملی مرسوم در ضبط و تنظیم صدا در سیستم‌های صوتی است که به طور موثری توسط مهندسان صدا به کار گرفته می‌شود. در کاربردهای حرفه‌ای، کمپرسورها قطعات سخت افزاری مستقلی هستند که به عنوان بخشی از زنجیرهٔ سیگنال ایفای نقش می‌کنند. امروزه این قطعات جای خود را به پلاگین‌های نرم‌افزاری داده‌اند که تنوع بسیار گسترده‌ای دارند. نمونهٔ این پلاگین‌ها را در نرم‌افزارهای DAW مشاهده می‌کنید.

Console

کنسول یا به طور دقیق‌تر کنسول میکس، دستگاهی الکترونیکی برای ترکیب، مسیردهی، تغییر مشخصات و داینامیک کانال‌های صداست. برای مثال، کنسول میکس می‌تواند ولوم، رنگ و تنالیتهٔ صدا را از ورودی میکروفون یا از ورودی سازها و تجهیزات الکترونیکی مانند گیتار برقی یا سینتی سایزر کنترل کند. به کنسول گاهی میکسر نیز گفته می‌شود.

DAW

مخفف Digital Audio Workstation است. نرم‌افزار یا سخت‌افزاری برای ضبط، ویرایش و آهنگسازی و تولید فایل‌های صوتی است. DAW می‌تواند یک نرم‌افزار باشد که روی کامپیوتر یا لپ‌تاپ نصب می‌شود مثل کیوبیس و اف ال استودیو، یا یک واحد سخت‌افزاری مجزا یا پیکربندی پیچیده‌ای از قطعات و کامپوننت‌ها که توسط کامپیوتر کنترل می‌شود. در هر صورت DAW یک ایستگاه کامل برای کار روی صدا است. صرفنظر از پیکربندی، داو یک واسط کاربری برای ترکیب کانال‌های مختلف صدا در اختیار کاربر قرار می‌دهد. طراحی DAW عموماً بر اساس تجهیزات سخت‌افزاری است تا مهندسان صدا و موزیسین‌ها به راحتی بتوانند از آن استفاده کنند.

Delay

در اصطلاحات موسیقی و صدا، Delay یا تأخیر چند معنا دارد: به تعویق انداختن یک سیگنال صوتی برای مدت مشخصی (در حد چند میلی ثانیه)؛ دستگاهی که برای ایجاد تأخیر در سیگنال صدا ساخته شده است. در هر دو حالت، تأخیر به این صورت به وجود می‌آید که ابتدا صدا در یک رسانه ذخیره می‌شود و سپس با تأخیر چند میلی ثانیه پخش می‌شود. تأثیر این تأخیر می‌تواند ایجاد یک اکوی ساده باشد یا حالت‌های پیچیده‌تری که نظیرش را در انواع مختلف موسیقی تجربه کرده‌اید.

Decibel

یک واحد لگاریتمی برای بیان نسبت یک کمیت فیزیکی (معمولاً‌ توان یا شدت) به یک مقدار مرجع است. دسی‌بل نسبت دو کمیت فیزیکی با یکای یکسان است، بنابراین بی‌بعد است. در اصطلاح موسیقی، dB به عنوان یکای ترازِ فشار صدا شناخته می‌شود؛ ولی علاوه بر تراز صدا، دسی‌بل در بسیاری از اندازه‌گیری‌های علمی و مهندسی از جمله در آکوستیک، الکترونیک و کنترل مورد استفاده قرار می‌گیرد. در مشخصات برخی از تجهیزات صوتی مثل میکروفون و اسپیکر از اصطلاح SPL استفاده می‌شود که حداکثر تراز فشار صوتی را که با واحد دسی بل سنجیده می‌شود مشخص می‌کند. به عنوان مثال عدد ۱۲۰ دسی بل برای یک میکروفون به این معناست که حداکثر فشار صوتی قابل تحمل آن میکروفون ۱۲۰ دسی بل است. با گذر از این مقدار، سیگنال خروجی خدشه‌دار می‌شود. در علم پزشکی سکوت با رقم مرجع 0db شناخته می‌شود، پچ پچ کردن ۲۰ تا ۳۰ دسی بل، گفتگوی سادهٔ روزمره ۶۰ تا ۷۰ دسی بل و یک کنسرت راک تا مرز ۱۱۰ دسی بل که اگر تا ۱۵ دقیقه به آن گوش دهید دچار افت شنوایی خواهید شد.

DAC

برعکس ADC مبدل دیجیتال به آنالوگ است. یک وسیله یا قطعهٔ سخت‌افزاری است که سیگنال دیجیتال را به آنالوگ تبدیل می‌کند. صدای دیجیتال برای اینکه به گوش ما برسد ابتدا باید به سیگنال آنالوگ تبدیل شود تا از طریق اسپیکر یا درایور هدفون پخش شود.

DRC

به Compression مراجعه کنید.

Distortion

به تغییر شکل موج، دیستورشن گفته می‌شود. این تغییرات معمولاً‌ ناخواسته بوده و مهندسان صدا سعی در حذف آن دارند. البته اعوجاج یا دیستورشن می‌تواند به عنوان یک افکت در برخی از اجراهای موسیقی علی‌الخصوص در گیتار الکتریک نیز به کار گرفته شود؛ در این حالت به صورت عمدی با یک سری دستگاه‌ها یا به صورت نرم‌افزاری تغییراتی در شکل موج داده می‌شود تا جلوهٔ موسیقیایی زیبایی به وجود آید. این کار معمولاً با افزایش gain‌ همراه هست. افکت دیستورشن به حدی کاربردی است که حتی برای آن پدال افکت هم ساخته شده است.

Dynamic Range

به تفاوت آهسته‌ترین صدای ممکن (سکوت محض) و بیشترین صدای قابل دستیابی توسط یک رسانه یا یک قطعهٔ الکترونیکی (مثلاً‌ یک ساز)، محدودهٔ دینامیک یا اصطلاحاً داینامیک رنج آن گفته می‌شود. این عدد برای موسیقی در یک محیط آکوستیک ۱۲۰ دسی بل، سی دی ۸۰ دسی بل. رادیو اف ام ۵۰ دسی بل و برای رادیو AM تقریباً ۳۰ دسی بل است. در فرایند میکس و مستر، با در نظر گرفتن داینامیک رنج، عملیاتی مثل فشرده‌سازی انجام می‌شود.

DSP یا Digital Signal Processor

DSP (پردازشگر سیگنالِ دیجیتال)، سنگ‌بنای تجهیزات صوتی مدرن است. دستگاه یا قطعه‌ای است که سیگنال صوتی را با کمک فرمول‌های ریاضی دستکاری می‌کند. این فناوری در داخل بیشتر بلندگوهای مدرن، تجهیزات صوتی و استودیویی، سیستم‌های پخش خودرو و غیره یافت می‌شود. DSP‌ در دنیای صدا، چیزی مثل CPU در دنیای کامپیوتر است؛ با این تفاوت که CPU کارهای محاسباتی متنوعی انجام می‌دهد ولی DSP مختص پردازش صدا و کار روی سیگنال‌های صوتی با بیشترین سرعت و کمترین میزان مصرف انرژی است.