هشت توصیه برای میکس کردن موسیقی Jazz

سبک جَز بسیار جذاب است و در این مقاله نکاتی در رابطه با میکس کردن این نوع از موسیقی را با شما در میان خواهیم گذاشت.

۱- ببینید جلسه ی ضبط چطور انجام شده است

همیشه اینطور نیست، اما در اکثر مواقع موسیقی جز به شکیل ارگانیک ساخته می شود: سازها به صورت زنده و همزمان اجرا می شوند. این که چطور می توان در استودیو به چنین چیزی دست پیدا کرد می تواند شیوه های مختلفی داشته باشد. می شود تمام موزیسین ها را در یک اتاق قرار داد و با استفاده ی ماهرانه از تکنیک های میکروفن گذاری، المان ها و صداها را به درستی ضبط کرد. همچنین می شود بعضی از سازها را در اتاقی دیگر قرار داد _ معمولا درامز و پیانو اینگونه ضبط می شوند؛ البته چیز غیر متعارفی نیست که تمام موزیسین ها در اتاق های جداگانه قرار بگیرند و با استفاده از میکس هدفون، صدای سازهای یکدیگر را بشنوند. بعضی وقت ها چند المان الکترونیک می توانند به صورت دایرکت ضبط شوند (مثل بیس، کیبوردها و هر چیزی که بتواند دیتای MIDI ایجاد کند)؛ بیشتر وقت ها در طول یک جلسه ی ضبط از ترکیبی از تمام این متُدها استفاده می شود. توصیه می کنیم تا جایی که می توانید راجع به این که جلسات مختلف چگونه ضبط می شوند یاد بگیرید. این کار به شما کمک می کند با پیچیدگی های ضبط صدا آشنا شوید، چون در بسیاری از مواقع محدودیت های جلسه ی ضبط برای شما دردسر ایجاد می کنند. اجازه دهید مثالی برایتان بیاوریم: اگر میکروفن کاردیودی که روی دابل بیس قرار داده اید، صدای درامز را هم دریافت کند، چنین شرایطی به شما دیکته می کند که چطور در panning و در فرکانس ها، این دو المان باید همدیگر را در میکس کامل کنند. این نوع شرایط به تصمیمات شما در رابطه با میکس این دو صدا جهت می دهند _ مثلا شاید کامپرشن شدید روی بیس باعث شود بخش هایی غیر ضروری از hihat برجسته شود یا مثلا بوست کردن فرکانس های بالای بیس شاید باعث شود سنج ها صدای روشن تری به خود بگیرند. برای این که بتوانید تصمیمات بهتری بگیرید می توانید از مشتری (که از شما می خواهد کار میکس قطعه را برایش انجام دهید) در رابطه با جلسه ی ضبط سوال کنید و ببینید صداها چطور ضبط شده اند، یا این که مستقیما می توانید از صدابردار جلسه سوال کنید. البته احتمال این هم هست که شما هم صدابردار پروژه باشید و هم مهندس میکس که در این حالت خودتان بهتر از هرکسی به این اطلاعات واقف خواهید بود. اگر نتوانستید هیچکدام از کارهای بالا را انجام دهید، می توانید از گوشتان استفاده کنید که ما را به دومین نکته می رساند:

۲- تمام صداها را در حالت سولو گوش کنید

حتما توجه داشته باشید که ما نمی گوییم "صداها را در حالت سولو پردازش کنید" _ خوب می دانید که چنین چیزی اصلا روش درستی نیست. اما در ابتدای پروسه ی میکس، گوش دادن به تمام ترک ها در حالت سولو می تواند به شما کمک کند دید بهتری نسبت به پروژه داشته باشید و ذهنتان را برای انجام کارهای خلاقانه آماده کنید. این نکته را با کامل کردن نکته ی قبل شروع می کنیم: زمانی که به هر ترک به صورت مستقل گوش می دهید، صدای دیگر سازهایی که به میکروفن یک ساز دیگر درز پیدا کرده اند را خواهید شنید و این موضوع به شما کمک می کند بهتر تصمیم بگیرید که هر کدام از المان ها را چطور میکس کنید. خوب است در این مرحله نت برداری کنید و راجع به درز صداها در میکروفن های دیگر و پوزیشن احتمالی که برای هر صدا می خواهید در نظر بگرید یادداشت برداری کنید. سپس طبق همان چیزهایی که نوشته اید جلو بروید. یکی دیگر از مزیت های گوش دادن به ترک ها در حالت سولو این است که تمام سازها در موسیقی Jazz منحصر به فرد هستند، حتی دو ساکسیفون آلتویی که در کنار هم نواخته شده اند. این پدیده به واسطه ی نوازنده ها اتفاق می افتد، نوازنده هایی که سال های زیادی را صرف فراگیری تکنیک ها کرده اند و توانسته اند صدا و لهجه ی منحصر به فرد خودشان را خلق کنند، حتی اگر تحت تاثیر موزیسین دیگری قرار داشته باشند. با گوش دادن ترک ها در حالت سولو شما نه تنها درک عمیق تری نسبت به دید و منظر فکری نوازنده پیدا می کنید، بلکه سریعا می توانید مشکلات احتمالی ضبط را پیدا کنید. مثلا در طول ضبط ممکن است مشکلات کلاکینگ رخ داده باشد و کلیک ها و پاپ هایی در بعضی از صداها به وجود آمده باشد. لازم نیست زمان زیادی را صرف این کار کنید، فقط در حدی که با نقاط قوت و ضعف هر کدام از ترک ها آشنا شوید. این کار به نیمکره ی چپ مغز شما کمک می کند راه حل های تکنیکالی را شکل دهد که شما بتوانید برای رفع مشکل از آن ها استفاده کنید، از طرفی هم نیمکره ی خلاق مغز شما فعال می شود و حالا می توانیم به سراغ نکته ی بعدی برویم که...

۳- به تمام المان ها فضا بدهید

ایجاد و تعیین فضا برای برای تک به تک المان های میکس یکی از مهمترین وظایف شماست. این کار برای تمام میکس ها مهم است اما اهمیت آن در موسیقی جز دو چندان می شود و دلیل آن محدودیت هایی است که پیش تر به آن ها اشاره کردیم، به علاوه ی اندازه ی آنسامبل های زنده ی این موسیقی که معمولا بزرگ تر هستند. شکی نیست که در موسیقی پاپ هم ممکن است صدها ترک در یک قطعه ی موسیقی وجود داشته باشد، اما این صداها طوری تنظیم شده اند که یکدیگر را کامل و از هم پشتیبانی کنند. اما در موسیقی جز شما شاید دو درامر مختلف، یک پارت هورن پنج قسمتی، پیانو، گیتار و غیره داشته باشید و تمام این سازها به صورت همزمان در حال بداهه نوازی باشند! در این نوع تنظیم ها بالانس صداها اهمیت زیادی پیدا می کند. اگر موزیکی که روی آن کار می کنید تنظیم مشخصی داشته باشد، شما باید چند بار به قطعه گوش دهید و تصور کنید تنظیمات pan و level چطور می تواند به این تنظیم کمک کند. اینجا هم می توانید از مزیت گوش دادن به ترک ها در حالت سولو بهره ببرید: پیشنهاد می کنیم ابتدا کل میکس را گوش کنید تا حس کلی قطعه دستتان بیاید، سپس روی سازهای ملودیک تمرکز کنید، مخصوصا سازهایی که همراه با بیس اجرا می شوند؛ اگر ملودی دارای تنظیم هارد باپ با ترومپت/ساکسیفون های تنور است، شاید Pan کردن ملایم صداها به چپ و راست باعث بهبود کیفیت میکس شود. اما این تنظیمات روی بیس چه تاثیری خواهند گذاشت؟ بیسی که در این نوع موسیقی اهمیت زیادی دارد و حتی بیشتر از درامز به شنونده کمک می کند بیت و تمپو را تشخیص دهد... اگر صدای هورن ها به طور مساوی به میکروفن بیس درز پیدا کرده باشد، بیس را بهتر است در مرکز استریو ایمیج قرار دهید. اگر یک ساز ثانویه پارت بیس را کامل می کند، حس تقارن درونی شما به شما خواهد گفت که این دو المان را در خلاف جهت یکدیگر pan کنید. هر المان جدیدی را که به میکس اضافه می کنید، باید بالانس level و pan را در نظر داشته باشید و درز صداهای دیگر به میکروفن هر ساز را هم فراموش نکنید. بعد از این تنظیمات نوبت به اکولایز کردن صداها می رسد، اما در این مرحله لازم نیست تنظیمات زیادی اعمال کنید. در این جا هم وظیفه ی شما باز کردن فضا برای سازهاست و باید فرکانس هایی را که فضای اشتباهی را پر کرده اند کمرنگ کنید. در این مرحله باید دنبال مشکلاتی مانند رزونانس های ناخواسته در صدای snare یا ماسک شدن فرکانس ها بین دو سازی که همزمان اجرا شده اند بگردید. در این موقعیت ها شما باید ببینید کدام یک اهمیت کمتری دارند. به عنوان یک قاعده ی کلی اما مهم باید گفت شما نباید از اکولایزر برای ایجاد بافت های صوتی جدید استفاده کنید، حداقل بدون خواست و اجازه ی تنظیم کننده این کار را انجام ندهید. وظیفه ی شما به عنوان مهندس میکس این است که صدای ارگانیک تنظیم را حفظ کنید، نه این که آن را از بین ببرید.

۴- اجازه دهید درامز، میکس را به شما دیکته کند

این نکته بیشتر از این که یک ترفند تکنیکال باشد، یک باور فلسفی است. اگر به موزیک های جز زیادی گوش کرده باشید احتمالا شما هم حس کرده اید که معمولا این درامز است که کاراکتر میکس را دیکته می کند. موسیقی های مدرن جز را در نظر بگیرید؛ زمانی که آن ها را می شنوید حس می کنید در مرکز یک گروه موسیقی قرار گرفته اید. صدای پولیش شده ی درامز این حس را بیشتر تقویت می کند چرا که تاکید روی فرکانس های بالا (در صدای درامز پولیش شده) باعث می شود شما حس کنید به تمام سازها نزدیک تر هستید. در آلبوم هایی که مهندسان صدا می خواهند صدای وینتج تری داشته باشند، شاید متوجه این موضوع بشوید که فرکانس های میانی بسیار برجسته هستند و صدای درامز به صورت مونو در میکس قرار گرفته است. با دقت روی قطعات کلاسیک موسیقی جز بیشتر می توانید متوجه شوید که صدای کیت درامز تا چه حدی می تواند روی طنین کلی قطعه تاثیر گذار باشد. در قطعه ی معروف Kind of Blue (اثر مایلز دیویس) با اتمسفر خلوتی مواجه هستیم؛ اتفاقی نیست که این قطعه صدای روشنی دارد. این قطعه را با قطعه ی Speak No Evil از Wayne Shorter مقایسه کنید؛ در این قطعه برجستگی بیشتری در فرکانس های میانی سنج ها خواهید شنید. قدرت بالای kick و snare نه یک عامل مشارکت کننده در میکس بلکه یک عامل تعیین کننده در میکس است. برای این که بهتر متوجه حرف های ما شوید پیشنهاد می کنیم پاساژ درامز قطعه ی Witch Hunt از Wayne Shorter را گوش کنید. حال اگر بخواهید با چنین شیوه ای پیش بروید، چطور کاراکتر درامز را تعیین خواهید کرد؟ دو عامل می توانند به شما کمک کنند. اولین عامل کیفیت ضبط است. درامزهای گران قیمتی که صدای پر حجمی دارند و با ایزولاسیون مناسبی ضبط شده اند، انعطاف مناسبی را برای شکل دادن کاراکتر در اختیار شما قرار می دهند و به شما اجازه می دهند مستقیما به سراغ نکته ی شماره ی 4 بروید. در طرف دیگر ماجرا، اگر درامز با مشکلات phase/تُنال زیادی ضبط شده باشد و صدای سازهای دیگر نیز به میکروفن درامز درز پیدا کرده باشد، شما با محدودیت هایی روبرو خواهید شد. در این صورت ابتدا باید ترک ها را تا حد ممکن بهبود دهید و سپس اجازه دهید نتیجه ی این پردازش ها کیفیت تُنال را به شما دیکته کند. برای مثال اگر صدای درامز قدرتمندی داشتید اما کیفیت آن پایین بود، باقی تصمیمات را بر همین مبنا باید انجام دهید؛ مثلا می توانید کیفیت باقی سازها را پایین بیاورید و نوعی حس lo-fi به میکس بدهید، و یا این که بگذارید صدای کیفیت پایین درامز با دیگر صداهایی که کیفیت بالایی دارند کنتراست ایجاد کند. هر کدام از این سناریوها را که انتخاب کنید، در نهایت میکسی خواهید داشت که همه چیز در آن فکر شده است و صدایی منسجم دارد. دومین ابزاری که شما در اختیار دارید بهتر از کامپرشن و مفیدتر از اکولایزرهاست و به هیچ پلاگین و سخت افزاری هم نیاز ندارد... بله، منظور ما میکس های رفرنس است. ویدیوهای آموزشی بسیار زیادی راجع به تنظیم صدای درامز با EQ یا قدرت پردازش داینامیک صدا پیدا خواهید کرد، اما هیچکدام از آن ها ارزشی نخواهد داشت اگر شما ندانید به دنبال چه چیزی باید باشید. پس از مشتری یا تنظیم کننده ی کار بخواهید یک ترک رفرنس به شما بدهد تا شما بتوانید میکسی مشابه با آن درست کنید. اگر چنین چیزی ممکن نبود، خودتان یک ترک رفرنس انتخاب کنید که حس می کنید میکس آن می تواند به شما کمک کند. سپس با تکیه بر گوش هایتان، صدای درامز را مشابه با صدای ترک رفرنس تنظیم کنید. کمپانی iZotope برای این کار پلاگین هایی را عرضه کرده است: ویژگی track referencing در پلاگین Ozone 8 و پلاگین Tonal Balance Control می توانند کمک زیادی به شما کنند. مخصوصا Tonal Balance Control در این مورد می تواند بسیار مفید باشد: یک ترک رفرنس مناسب پیدا کنید، بخشی از آهنگ که درامز سولو دارد را پیدا کنید و آن را به صورت سمپل درآورده و اکسپورت بگیرید، سپس آن را روی پلاگین لود کنید. به این شکل می توانید صدای درامز پروژه ی خودتان را با صدای درامز ترک رفرنس تطبیق دهید و بالانس فرکانسی آن را تنظیم کنید. اگر به این پلاگین ها دسترسی ندارید، از گوش هایتان، یک اکولایزر، یک کامپرسر و یک spectrum analyzer استفاده کنید. مدام ترک رفرنس را با میکس خودتان مقایسه کنید و با استفاده از این ابزار سعی کنید صدای درامز را به ترک رفرنس نزدیک تر کنید. اگر تصویر کاملی از صدایی که می خواهید دارید، شاید نیازی به استفاده از ترک رفرنس پیدا نکنید، اما باز هم در این شرایط پیشنهاد می کنیم حداقل نیم نگاهی به یک ترک رفرنس هم داشته باشید تا دید بهتری نسبت به صدای مدنظرتان پیدا کنید.

۵- کامپرشن، ریورب و دیلی؛ استفاده از send بجای اینسرت کردن افکت ها

اگر قرار است از پردازش هایی مانند کامپرشن، اکسپنشن یا ریورب استفاده کنید، بهتر است این افکت ها را به صورت موازی (Send) روی ترک ها استفاده کنید. دلیل آن بر میگردد به خاصیت لایو بودن موسیقی جَز: تمام این سازها در کنار همدیگر اجرا شده اند و یک قطعه ی منسجم را شکل می دهند، داینامیک ها و ایمیجینگ صداها حس موسیقی را می سازند. استفاده ی مستقیم از افکت ها (اینسرت کردن) روی ترک ها ممکن است بالانس صداها را بر هم بزند و یا این که فضایی غیر طبیعی و مستقل برای ترک مدنظرتان شکل دهد و آن را از دیگر صداها جدا کند. به عنوان یک قاعده ی کلی، در اینجا از کامپرشن نه به عنوان ابزاری برای کنترل داینامیک رنج، بلکه به عنوان یک کنترل envelope روی ترانزینت ها و آمبیانس هر کدام از صداها استفاده کنید. مثلا شاید بخواهید به درامز اسنپ بیشتری بدهید؛ تمایل به استفاده از یک کامپرسر با استایل 1176 یا اتک مدیوم و ریلیز سریع لزوما نمی تواند اشتباه باشد. نحوه ی استفاده ی شما از کامپرسر است که ممکن است مشکل ایجاد کند. با فرستادن صداهای درامز به یک باس و انتقال خروجی آن به یک aux track می توانید روی اسنپ درامز تاکید کنید و کنترل بیشتری روی شدت تاثیر کامپرسر روی صدا داشته باشید؛ شگفت زده خواهید شد از این که چه مقدار کمی از کامپرسر نیاز است تا شما به صدای دلخواهتان برسید. شاید پلاگین شما دارای دکمه ی wet/dry باشد اما در این حالت هم پیشنهاد می دهیم از آن استفاده نکنید، چرا که بالا بردن یک فیدر در پنجره ی میکس بسیار راحت تر از باز کردن پلاگین و تنظیم کردن دکمه ی wet/dry است. در استفاده از افکت هایی مانند ریورب و دیلی پتانسیل مختل کردن ایمیج صداها وجود دارد. در اینجا هم توصیه می شود از این افکت ها به صورت send استفاده کنید. هیچ چیز نمی تواند جایگزین send کردن المان ها به یک ریورب مناسب با صدای طبیعی شود، مگر این که بخواهید افکت عجیب و خاصی را ایجاد کنید که ما را به نکته ی بعدی می رساند....

۶- حواستان به افکت های خاص و عجیب باشد

آیا فکر می کنید آرتیست های سبک جز فیوژن در دهه های 70 و 80 میلادی عمدا می خواستند موزیک هایی بسازند که بیست سال بعد قدیمی به نظر برسند؟ احتمالا نه. همچنین احتمال ندارد عوامل تولید کننده ی آلبوم Blue Train (آلبوم سال 1958 از John Coltrane) در حین تولید آلبوم به فکرشان رسیده باشد که این آلبوم قرار است یکی از آلبوم های ماندگار تاریخ شود. با این حال هر دوی این مثال ها نمونه های بی چون و چرایی از کانسپت بالا هستند: افکت های خاصی که شاید مدت کمی زنده بمانند اما ممکن است سال ها بعد دوباره زنده شوند و مورد توجه قرار بگیرند. باز هم در این مورد باید آزمون و خطا کنید. اما اگر این افکت ها در طول زمان دوام نیاورند و به اصطلاح از مُد بیفتند، چطور با مشکل قدیمی شدن کارها در طول زمان مقابله کنیم؟ باید به موسیقی تان گوش بدهید و بگذارید موسیقی تصمیمات را به شما دیکته کند. اگر نوازنده ی ساکسیفون از تکنیک های تنفسی خاصی استفاده می کند تا افکتی شبیه flanger ایجاد کند، آن هم در موزیکی که با حالت استاندارد متفاوت است، غیر معقول نیست اگر بخواهید این افکت را با تجهیزات استودیویی برجسته کنید. حداقل می توانید امتحان کنید و ببینید چه نتیجه ای از آن می گیرید. میکس تان را انجام دهید و پیش از آنکه کار را تحویل دهید مدتی را با این افکت خلاقانه سپری کنید و مطمئن شوید که به کار لطمه ای وارد نمی کند.

۷- کُدک ها را فراموش نکنید

بله، loudness war (جنگ بلندی صدا که به ترند شدن لیمیت کردن شدید مسترها به منظور بالا بردن حداکثری level مستر اشاره دارد) روی موسیقی جز هم تاثیر گذاشته است. کامپرشن هایی که به صورت شدید اعمال می شوند _ مخصوصا روی باس درام _ باعث شده تا در بسیاری از موزیک های جز مدرن دیستورشن های واضحی را بشنویم. وام گرفتن یک ژانر از المان هایی در ژانرهای دیگر چیز جدیدی نیست و در موسیقی جز هم همیشه المان هایی از ژانرهای دیگر وارد شده است. متاسفانه بسیاری از موزیک های جریان اصلی امروزی صدای پرخاشگرانه ای پیدا کرده اند و زمانی که این المان ها وارد موسیقی جز می شوند مشکلاتی را با خود به همراه می آورند. در موسیقی پاپ امروزی شما مانند گذشته crash cymbal یا رایدهای زیادی نمی شنوید. صداهای کوبه ای معمولا بیشتر الکترونیک و دیستورت شده هستند و در نتیجه، زمانی که این ترک ها برای پخش به کُدک هایی مانند mp3 تبدیل می شوند که کیفیت صدا را کاهش می دهد، مقدار دیستورشن ها باز هم بیشتر می شود. Cymbal ها هنوز هم یکی از المان های مهم در موسیقی جز هستند و زمانی که شما مستر را به کُدک های دیگر تبدیل می کنید، cymbal ها اولین صداهایی هستند که دچار مشکل می شوند. دیگر سازهای آکوستیک هم با کُدک ها به مشکل می خورند، مخصوصا هورن ها. اگر شما قرار است کار نهایی را هم مستر کنید به شما توصیه می کنیم در طول پروسه ی میکس حواستان به این مشکلات کدک ها باشد. امروزه بسیاری از مخاطبان موسیقی، ماحصل کار شما را استریم خواهند کرد و حتی با کیفیت 320KBps هم ممکن است دیستورشن های واضحی در صدا به وجود بیاید (که در صداهایی مانند cymbal و brass بسیار مشهود می شود).

۸- از سیاست های کاری دلسرد نشوید

شما باید از ارتباطی که بین اعضای گروه، بین آرتیست و تنظیم کننده و حتی بین استودیوها وجود دارد آگاه باشید. اگر افراد زیادی در پروژه دخیل باشند و هر کدام بخواهند با نظراتشان به میکس شما جهت بدهند، شما باید مرزهایی داشته باشید تا بتوانید موافقت تمام اعضای گروه را کسب کنید. همچنین اگر پروژه ی شما توسط کسی تنظیم شده که شما علاقه ای به او ندارید و یا این که میکس شما را قرار است کسی مستر کند که مورد پسند شما نیست، بهتر است چیزی نگویید و احساستان را بروز ندهید؛ حتما دلیلی دارد که مشتری شما فلان تنظیم کننده یا مهندس مسترینگ را انتخاب کرده است، حتی اگر این افراد واقعا کارشان را خوب بلد نباشند. شاید دلیل انتخاب شدنشان این است که نام مطرحی دارند یا با شرکت های پخش و افراد مهم ارتباط دارند. همیشه برای نقد کردن همکارانتان باید حواستان بسیار جمع باشد.

جمع بندی

مانند پروژه های لایو، مهمترین چیزی که راجع به میکس کردن موسیقی جز باید به خاطر داشته باشید این است که شما قرار نیست کاراکتر و صدای خودتان را به موسیقی وارد کنید، بلکه تنها باید موسیقی ضبط شده را به بهترین حالت ممکن درک کنید و کاری کنید که این صداها به بهترین شکل به شنونده ارائه شوند. قطعات ماندگار موسیقی جز هیچوقت به واسطه ی میکس هایشان به یاد آورده نمی شوند، برعکس جالب است بدانید چند مورد از بدترین موزیک های جز دقیقا به خاطر میکس هایشان به یاد آورده می شوند. در عوض شما باید میکس کردن موسیقی جز را به عنوان راهی خالصانه برای خدمت به موسیقی ببینید. شما نسبت به تک به تک نت هایی که در اختیارتان قرار گرفته مسئول هستید. نباید هیچگونه ویرایش یا تغییری در تنظیم قطعه انجام دهید، مگر این که خود آرتیست این را از شما بخواهد.